آشنايي با اصطلاحات ابرقدرت، اپوزيسيون

ابرقدرت (1)
قدرتي كه از ديگر قدرت ها قويتر باشد . در اصطلاح سياسي «ابرقدرت ها» كشورهايي هستند كه از نظر قدرت صنعتي و نظامي از كشورهاي ديگر قويترند و بر صحنه سياست بين المللي فرمانروايي دارند .

اين اصطلاح بخصوص در دوران جنگ سرد در مورد امريكا و شوروي به كار مي رفت كه از نظر توليد صنعتي، قدرت نظامي، نيروي ضربتي اتمي، وسعت خاك، منابع طبيعي و شمار جمعيت از ديگر كشورها بسيار جلوتر بودند و امكانات مانور (2) سياسي و نظامي آن ها در صحنه بين المللي بسيار بيش از ديگران بود و دو رقيب اصلي در حوزه رقابت سياسي و نظامي به شمار مي آمدند .

اپوزيسيون (3)
[در زبان فرانسه، به معناي «مخالفت » يا «مخالفان »] در معناي وسيع كلمه، عبارتست از كوشش اتحاديه ها، حزب ها، گروه ها، دسته ها و افراد براي دستيابي به هدف هايي در جهت مخالف هدف هاي دارندگان قدرت سياسي، اقتصادي و اجتماعي، خواه با استفاده از شيوه هاي پارلماني (4) خواه با شيوه هاي ديگر . در معناي محدود، «اپوزيسيون » نامي است براي گروهي كه در نظام هاي حكومت پارلماني به موجب قانون اساسي موجوديت آن به رسميت شناخته شده، در پارلمان گروهي را تشكيل مي دهد كه به حكومت (يا دولت) پيوسته نيست و از آن حمايت نمي كند، ولي خود را به قانون اساسي وفادار مي داند . اپوزيسيون پارلماني با شركت در گفت و گوهاي مجلس و با شور قانوني، مطابق شرايطي كه قانون اساسي معين كرده است، در كار حكومت نظارت مستقيم دارد و افكار عمومي را در جريان مي گذارد .

مهم ترين وظيفه اپوزيسيون آن است كه به انتخاب كنندگان امكانات انتخابات ديگري را نشان دهد و از اين راه امكان انتخابات در ست تر را فراهم كند . اپوزيسيون مظهر حكومت احتمالي آينده است . اين گونه اپوزيسيون جزء مكمل نظام هاي پارلماني در كشورهاي سنتي ليبرال، مانند انگلستان، فرانسه و سوئد است كه معمولا دو حزب اصلي در آن ها وجود دارد كه به نوبت نقش حاكم و اپوزيسيون را به عهده مي گيرند . در نظام هاي يك حزبي اپوزيسيون به صورت رسمي و قانوني وجود ندارد . در اين نظام ها هر گونه مخالفت با حزب و دولت حاكم مخالفت با نظم عمومي و قانون اساسي شمرده مي شود .

در ايالات متحده امريكا به سبب وجود نظام رياست جمهوري وجود يك اكثريت يك دست در پارلمان ضروري نيست و نامتمركز بودن حزب ها تشكيل فراكسيون هاي يك پارچه را ناممكن كرده است و به همين دليل، در امريكا اپوزيسيون به عنوان يكي از نهادهاي مربوط به قانون اساسي وجود ندارد و به علت در كار نبودن يك پارچگي فراكسيوني در آن كشور، در مسائل اساسي نمي توان از وجود اپوزيسيون، به معناي محدود كلمه، سخن گفت .

نظام رياست جمهوري اين امكان را مي دهد كه اكثريت پارلماني از يك حزب باشد و رئيس جمهور از حزب ديگر و اين دو با يكديگر همكاري كنند و اين وضع بارها در آن كشور پديد آمده است .

نخستين اپوزيسيون سياسي در سده هجدهم ميلادي در انگلستان با دو گروه (ويگ ها و توري ها) پديد آمد كه از نظر منشاء اجتماعي اختلاف اساسي نداشتند و در بسياري موارد با هم همصدا بودند و جنگ اكثريت و اقليت ميان آن دو و جابجا شدن حزب حاكم و حزب مخالف بيشتر جنبه اختلاف نظر سياسي شخصي داشت تا معناي كلي سياسي . در يك نظام كامل حكومت پارلماني، اپوزيسيون وظايفي را به انجام مي رساند كه در نظريه كلاسيك «تفكيك قوا» (5) براي پارلمان در نظر گرفته شده است . زيرا از زماني كه نظام پارلماني شكل گرفت، همواره رئيس دولت و رهبر اكثريت پارلماني، يكي يا با هم متحد بودند و اين يگانگي مي تواند نقش پارلمان را كه نظارت بر اجراي قانون و وضع قوانين مطابق قانون اساسي است، خراب كند; از اين رو، اپوزيسيون وسيله اي موثر براي نظارت بر قوه مجريه به شمار مي آيد .

پاورقــــــــــــــــــــي

1. Superpower

2. Maneuver

3. Opposition

4. هيئتي را كه در هر كشور براي وضع و تصويب قوانين و نظارت بر اجراي آن ها از سوي مردم برگزيده مي شود پارلمان گويند . پارلمان ها معمولا با راي مستقيم، مخفي و همگاني مردم انتخاب مي شوند .

5. نظريه اي كه بر طبق آن، براي پرهيز از استبداد، قدرت حكومت مي بايد از راه چند قوه يا دستگاه، به دست كسان و نهادهاي جدا از هم به كار برده شود .

× - دانشنامه سياسي، داريوش آشوري (با اندكي تصرف).