تـــــوضـــیــح قـــــاعــــــده

تناقض

- هم کمّ و هم کیف قضیه تغییر می کند.

- از صدق قضیه اول به کذب قضیه دوم پی می بریم و بالعکس.

به جز کمّ و کیف ، درهشت مّ و کیف ،ش پی میبریمی کند

مورد نباید فرقی ایجاد شود (وحدت های هشتگانه).

تضاد

- تضاد همیشه بین دو قضیه کلی است.

- در تضاد فقط کیف قضیه تغییر می کند.

- ممکن نیست هر دو قضیه صادق باشندولی ممکن است هر دو کاذب باشند.

- از صدق یکی پی به کذب دیگری می بریم ولی از کذب اولی نمی توان صدق قضیه دوم را نتیجه گرفت.

دخول تحت تضاد

- دخول تحت تضاد بین دو قضیه جزیی است.

- در دخول تحت تضاد همانند تضاد فقط کیف قضیه تغییر می کند.

- ممکن نیست هر دو قضیه کاذب باشند ولی ممکن است هر دو صادق باشند.

- از کذب یک قضیه به صدق قضیه دیگر پی می بریم ولی از صدق یکی پی به کذب دیگری نمی بریم.

تداخل

- فقط در کمّ قضیه تغییر ایجاد می شود نه در کیف (یکی کلی و دیگری جزئی است).

- از صدق کلی پی به صدق جزئی و از کذب جزئی پی به کذب کلی می بریم ولی برعکس نمی توان نتیجه گرفت.

عکس مستوی

- در عکس همیشه اگر قضیه اول (اصل) صادق باشد ، قضیه دوم ، (عکس) نیز صادق است و اگر عکس کاذب باشد اصل آن نیز کاذب است.

- موضوع و محمول با هم جا به جا می شوند ولی کیف قضیه تغییر نمی کند (در برخی موارد برای صادق شدن قضیه عکس مجبوریم کمّ قضیه را تغییر دهیم).

عکس نقیض

(موافق)

- موضوع و محمول به نقیض خود تبدیل شده و سپس جا به جا می شوند.

- هیچ تغییری در کیف قضیه ایجاد نمی شود.

- از لحاظ کمّ درست برخلاف عکس مستوی می باشد.

عکس نقیض (مخالف)

- نقیض محمول به جای موضوع و خود موضوع به جای محمول قرار می گیرد.

- فقط در کیف تغییر ایجاد می شود.

- از لحاظ کمّ هیچ فرقی بین عکس نقیض موافق و مخالف نیست.

نقض موضوع

- فقط موضوع به نقیض خودش تبدیل می شود.

- هم در کمّ و هم در کیف قضیه تغییر ایجاد می شود.

نقض محمول

- محمول به نقیض خود تبدیل می شود.

- فقط در کیف تغییر ایجاد می شود (در موضوع و کمّ قضیه هیچ تغییری رخ نمی دهد).

نقض طرفین

- موضوع و محمول هر دو به نقیض خود تبدیل می شوند.

- فقط در کمّ قضیه تغییر رخ می دهد و در کیف قضیه هیچ تغییری ایجاد نمی شود.

موجبه کلیه

(هر انسانی حیوان است)

سالبه کلیه

(هیچ انسانی سنگ نیست)

موجبه جزئیه

(بعضی طلبه ها درس خوانند)

سالبه جزئیه

(بعضی لباسها سفیدنیستند)

تناقض

سالبه جزئیه

(بعضی انسان ها حیوان نیستند)

موجبه جزئیه

(بعضی انسانها سنگ هستند)

سالبه کلیه

هیچ طلبه ای درس خوان نیست

موجبه کلیه

(همه لباسها سفیدند)

تضاد

سالبه کلیه

(هیچ انسانی حیوان نیست)

موجبه کلیه

(همه انسانها سنگ هستند)

تضاد بین قضایای کلیه است

در قضایای جزئیه تضاد وجود ندارد

دخول تحت تضاد

دخول تحت تضاد بین قضایای جزئی است

دخول تحت تضاد بین قضایای کلی نیست

سالبه جزئیه

(بعضی طلبه ها درس خوان نیستند)

موجبه جزئیه

(بعضی لباسها سفیدند)

تداخل

موجبه جزئیه

(بعضی انسانها حیوانند)

سالبه جزئیه

(بعضی انسانها سنگ نیستند)

موجبه کلیه

(همه طلبه ها درس خوانند)

سالبه کلیه

(هیچ لباسی سفید نیست)

عکس مستوی

موجبه جزئیه

(بعضی حیوانها انسانند)

سالبه کلیه

(هیچ سنگی انسان نیست)

موجبه جزئیه

(بعضی درس خوانها طلبه اند)

سالبه جزئیه عکس مستوی ندارد

عکس نقیض

(موافق)

موجبه کلیه

(همه غیر حیوانها غیر انسانند)

سالبه جزئیه

(بعضی غیرسنگها غیر انسان نیستند)

موجبه جزئیه عکس نقیض موافق ندارد

سالبه جزئیه

بعضی غیرسفیدها غیرلباس نیستند

عکس نقیض (مخالف)

سالبه کلیه

(هیچ غیر حیوانی انسان نیست)

موجبه جزئیه

(بعضی غیرسنگها انسان هستند)

موجبه جزئیه عکس نقیض مخالف ندارد

موجبه جزئیه

بعضی غیرسفیدها لباس اند

نقض موضوع

سالبه جزئیه

(بعضی غیر حیوانها انسانند)

موجبه جزئیه

(بعضی غیرانسانها سنگ هستند)

موجبه جزئیه نقض موضوع ندارد

سالبه جزئیه نقض موضوع ندارد

نقض محمول

سالبه کلیه

(هیچ انسانی غیر حیوان نیست)

موجبه کلیه

(همه انسانها غیر سنگ هستند)

سالبه جزئیه

(بعضی طلبه ها غیردرس خوان نیستند)

موجبه جزئیه

(بعضی لباسها غیرسفید هستند)

نقض طرفین

موجبه جزئیه

(بعضی غیر انسانها غیر حیوانند)

سالبه جزئیه

بعضی غیر انسانها غیر سنگ نیستند

موجبه جزئیه نقیض طرفین ندارد

سالبه جزئیه نقیض طرفین ندارد