بسم الله الرحمن الرحیم

تجزیه ی افعال

{سوره ی مبارکه ی جمعه}

استاد:

«جناب حاج آقای یونس آبادی»

تهیه کننده:

«محمدعلی بهاری»

تاریخ:

«رمضان 1390»

یُسَبِّحُ= فعل مضارع- ثلاثی مزید – مفرد مذکر غائب – باب تفعیل معنای.........   حروف اصلی= س  ب  ج – سالم – متعدی – وزن – یُفَعِلُ.

بَعَثَ = فعل ماضی – ثلاثی مجرد – مفرد مذکر غائب – حروف اصلی = ب ع ت - سالم – متعدی – وزن = فَعَلَ.

یَتلُوا= فعل مضارع – ثلاثی مجرد- مفرد – مفرد مذکرغایب – حروف اصلی –ت ل و- ناقص واوی – متعدی – وزن = یَفعُلُ – دراصل یَتلُوُ بوده که طبق قاعده ی3 اعلال عمومی حرکتش افتاده است= یتلُوا

یُزَ کِّی= فعل مضارع ثلاثی مزید – مفرد مذکر غائب – حروف اصلی =ز ک ی- ناقص یائی – متعدی وزن - یُفَعِّلُ – در اصل یُزکِیُ بوده که طبق قاعده3اعلال عمومی حرکتش افتاده است . باب تفعیل معنای .....

یُعَلِّمُ = فعل مضارع – ثلاثی – مزید – مفرد مذکر غایب – حروف اصلی =ع ل م –سالم -متعدی وزن یُفَعِّلُ باب تفعیل معنای ...............

کانوا=فعل ماضی- افعال ناقصه- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=ک و ن- اجوف- وزن=فَعَلوا- دراصل کَوَنوا بوده که طبق قاعده ی8عمومی کانوا شده است.

لَمّایَلحَقوا=فعل مضارع مجزوم به لمّا که معنای ماضی نقلی دارد- ثلاثی مجرد- جمع مذکر غائب- حروف اصلی=ل ح ق- سالم- وزن=یَفعَلوا- دراصل یَلحَقون بوده که به خاطرآمدن لمّا نون عوض ازرفعش افتاده است و مجزوم شده.

یُؤتِی=فعل مضارع- ثلاثی مزید- مفردمذکرغائب- حروف اصلی=أ ت ی- ناقص یائی ومهموز الفاء- متعدی- وزن=یُفعِلُ- باب افعال معنای...................- در اصل یُؤتِیُ بوده که طبق قاعده ی3 اعلال عمومی حرکتش افتاده.

حُمِّلوا=فعل ماضی مجهول- ثلاثی مزید- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=ح م ل- سالم-  وزن=فُعِّلوا- باب تفعیل معنای..............

لَم یَحمِلوا=فعل مضارع- مجزوم به لم که معنای ماضی ساده دارد- ثلاثی مجرد- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=ح م ل- سالم- وزن=یَفعِلوا- در اصل یَحمِلونَ بوده که به خاطر آمدن لم نون عوض ازرفعش افتاده و مجزوم شده.

یَحمِلُ=فعل مضارع ثلاثی مجرد- مفرد مذکرغائب- حروف اصلی=ح م ل- سالم- وزن=یَفعِلُ –متعدی.

بِئسَ=فعل ماضی غیرمتصرف جزو افعال ذمّ- حروف اصلی ب ئ س- وزن=فِعلَ.

کَذَّبواب=ماضی- ثلاثی مزید- جمع مذکرغائب- باب تفعیل معنای...................- حروف اصلی=ک ذ ب- سالم- متعدی به حرف جر- وزن=فَعَّلوا.

لایهدی=فعل مضارع منفی به لای نافیه- ثلاثی مجرد- مفرد مذکرغائب- حروف اصلی ه د ی- متعدی- سالم- وزن=یَفعِلُ- دراصل یهدیُ بوده که طبق قاعده ی  3 عمومی حرکتش افتاده.

تَمَنَّوا=فعل امر- ثلاثی مزید- جمع مذکرمخاطب- باب تَفَعُّل معنای................- حروف اصلی=م ن ی- ناقص یائی- متعدی- وزن=تَفَعَّوا- دراصل تَتَمَنَّیونَ بوده که برای ساختن امرتای آن را برداشتیم وچون اولش متحرک بود همزه نیاوردیم.سپس روی یاء قاعده ی8 اعلال عمومی رااجراکرده و چون بین الف و واو التقای ساکنین پیش آمد،الف را طبق قاعده ی10 اعلال عمومی حذف کردیم و نون عوض از رفع را به خاطر جزم انداختیم.

زَعَمتُم=فعل ماضی جزوافعال قلوب که همیشه برای ظنّ به کارمی رود- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی ز ع م- سالم- متعدی(دومفعولی)- وزن=فَعَلتُم.

کُنتُم=فعل ماضی جزوافعال ناقصه- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی ک و ن- اجوف- برای تکمیل معنا نیاز به منصوب(خبر)دارد- وزن=فُلتُم- دراصل کَوَنتُم بوده که واو طبق قاعده ی8 عمومی تبدیل به الف شده=کانتم سپس به خاطر التقای ساکنین بین الف و نون الف طبق قاعده ی10 اعلال عمومی حذف شده=کَنتُم،سپس طبق قاعده ی خصوصی اجوف (قاعده ی1)چون مضارع معلومش مضموم العین است حرکت فاءالفعلش مضموم میشود=کُنتُم.

لایَتَمَنَّونَ=فعل مضارع منفی به لای نافیه- ثلاثی مزید- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=م ن ی- ناقص یائی- متعدی- وزن=لایَتَفَعَّونَ- باب تَفَعُّل معنای................ دراصل یَتَمَنَّیونَ بوده که طبق قاعده ی8 اعلال عمومی یاء به الف تبدیل شده و به خاطرالتقای ساکنین بین الف و واو،الف طبق قاعده ی10 اعلال عمومی حذف شده است .

قَدَّمَت=فعل ماضی- ثلاثی مزید- مفرد مؤنث غائب- باب تفعیل معنای................- حروف اصلی=ق د م- سالم- متعدی- وزن=فَعَّلَت.

قُل=فعل امر- ثلاثی مجرد- مفرد مذکرمخاطب- حروف اصلی=ق و ل- اجوف- متعدی- وزن=فُل- دراصل تَقولُ بوده که برای ساختن امر تای آنراحذف کردیم و چون اولش متحرک بودههمزه نیاوردیم=قولُ،سپس آخرش راساکن کردیم تا مجزوم شود=قول چون بین واو و لام التقای ساکنین پیش آمد واو را واو را طبق قاعده ی10 عمومی حذف کردیم=قُل.

تَفِرُّونَ=فعل مضارع-  ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ف ر ر- مضاعف و صحیح- لازم- وزن=تَفعِلونَ- دراصل تَفرِرونَ بوده که چون ادغام واجب است دو راء را ادغام کردیم و حرکت راء اول را به فاء که ساکن است دادیم=تَفِرُّونَ.

تُرَدُّونَ=فعل مضارع مجهول- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ر د د- مضاعف و صحیح- وزن=تُفعَلونَ- دراصل تُردَدونَ بوده که ادغان شده و حرکت دال اول، به راء که ساکن است منتقل شده است=تُرَدُّون.

یُنَبِّئُ=فعل مضارع- ثلاثی مزید- مفرد مذکرغائب- باب تفعیل معنای..................- حروف اصلی=ن ب أ- مهموزاللام و صحیح- متعدی- وزن=یُفَعِّلُ.

تَعمَلونَ=فعل مضارع- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ع م ل- سالم- متعدی- وزن=تَفعَلونَ.

ءامَنوا=فعل ماضی- ثلاثی مزید- جمع مذکرغائب- باب افعال معنای...............- حروف اصلی= أ م ن- مهموزالفاء و صحیح- لازم- وزن=أَفعَلوا- دراصل أَأمَنوا بوده که چون تخفیف در اینجا واجب است همزه ی ساکن به حرف مد مناسب تبدیل می شود=ءامَنوا.

نُودِیَ=فعل ماضی مجهول- ثلاثی مزید- مفرد مذکرغائب- باب مفاعله معنای..............- حروف اصلی=ن د ی- ناقص یائی- وزن=فُوعِلَ- دراصل نُادِیَ بوده که طبق قاعده ی9 اعلال عمومی الف به واو تبدیل شده است.

اِسعَوا=فعل امر- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=س ع ی- ناقص یائی- وزن=اِفعَوا- لازم- دراصل تَسعَیُونَ بوده که برای ساختن امر تای آنرا حذف کردیم و چون حرف اول ساکن بود یک همزه آوردیم و چون حرف بعد از همزه مفتوح است همزه را مکسور کردیم.سپس یاء را طبق قاعده ی8 عمومی به الف تبدیل کردیم و به دلیل التقای ساکنین الف را حذف کردیم=اِسعَونَ،چون فعل امر است و باید مجزوم شود نون عوض از رفع را انداختیم.

ذَرُوا=فعل امر- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=و ذ ر- مثال واوی- متعدی- وزن=عَلُوا- دراصل تَوذَرُونَ بوده که طبق قاعده ی1 خصوصی مثال واوی(استثناهای قاعده)واو حذف می شود=تَذَرونَ،سپس برای ساخت امر تاء و نون را حذف کردیم و چون اولش متحرک بود دیگر همزه بر سرش نیاوردیم.

تَعلَمونَ=فعل مضارع- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ع ل م- سالم- متعدی- وزن=تَفعَلونَ.

قُضِیَت=فعل ماضی مجهول- ثلاثی مجرد- مفرد مؤنث غائب- حروف اصلی=ق ض ی- ناقص یائی- وزن=فُعِلَت.

اِنتَشِرُوا=فعل امر- ثلاثی مزید- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ن ش ر- باب افتعال معنای ........- سالم- لازم- وزن=اِفتَعِلُوا- دراصل تَنتَشِرُونَ بوده که برای ساخت امر تای آنرا حذف کردیم و چون حرف اول ساکن و حرف بعد از آن مفتوح بود همزه ی مکسوری در اولش آوردیم و برای اینکه مجزوم شود،نون عوض از رفع آنرا انداختیم.

اِبتَغُوا=فعل امر- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ب ت غ- سالم- متعدی- وزن=اِفعَلُوا- دراصل تَبتَغُونَ بوده که برای ساخت امر تاء و نونش را حذف کردیم و چون مابعد تاء ساکن و بعد از ساکن مفتوح بود،اول آن همزه ی مکسوری آوردیم.

اُذکُرُوا=فعل امر- ثلاثی مجرد- جمع مذکرمخاطب- حروف اصلی=ذ ک ر- سالم- متعدی-وزن=اُفعُلُوا- دراصل تَذکُرُونَ بوده که برای ساخت امر تای آنرا حذف کردیم و چون حرف اول ساکن بود و بعد از آن مضموم،همزه ی مضمومی در اول آن آوردیم و برای مجزوم شدنش نون عوض از رفعش را حذف کردیم.

تُفلِحُونَ=فعل مضارع- ثلاثی مزید- جمع مذکرمخاطب- باب افعال معنای.................- حروف اصلی=ف ل ح- سالم- لازم- وزن=تُفعِلُونَ.

رَأَوا=فعل ماضی- ثلاثی مجرد- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=ر أ ی- ناقص یائی و مهموز العین- متعدی- وزن=فَعَوا- دراصل رَأَیُوا بوده که طبق قاعده ی8 عمومی به الف تبدیل شده و بر اثر التقای ساکنین با واو طبق قاعده ی10 عمومی حذف گردیده است.

اِنفَضُّوا=فعل ماضی- ثلاثی مزید- جمع مذکرغائب- باب انفعال معنای.................- حروف اصلی=ف ض ض- مضاعف و صحیح- لازم- وزن=اِنفَعَلُوا- دراصل اِنفَضَضُوا بوده که ادغام شده و اِنفَضُّوا شده است.

تَرَکُوا=فعل ماضی- ثلاثی مجرد- جمع مذکرغائب- حروف اصلی=ت ر ک- سالم- متعدی- وزن=فَعَلُوا.