ولایت فقیه در نگاهی کوتاه

با تلاش برادر طلبه آقای محمدباقر دهقان

اصل وجود ولايت فقيه در زمان غيبت معصوم از مسلمات فقه شيعه مي باشد . از معصومين دستورهايي به ما رسيده است كه مردم در زمان يا مكاني كه دسترسي به معصوم ممكن نيست به كساني كه داراي شرايط خاصي هستند مراجعه كنند تا كارهايشان روي زمين نماند به طور مثال از امام صادق نقل شده ( هر كسي از شما كه احاديث ما را روايت مي كند ودر حلال حرام ما به دقت نظر كرده و احكام ما را شناخته، او را به عنوان حاكم بپذيريد ...) ؛ واضح است که مراد امام همان فقیه مورد نظر ماست. در ادامه همين روايت آمده  ( من اورا حاكم شما قر دادم ) روشن است امام،  شخص معيني را به حاكميت  نصب نكرده ، بلكه به طور عام منصوب نموده است . در همين روايت آمده  :  (حاكمي كه منصوب از طرف معصوم  است اطاعتش  واجب است واكر كسي حكم  او را نپذيرد ، مانند آن است كه حاكميت معصوم را نپذيرفته است )[1].   طبق روايات مشابه به هنگام دسترسي نداشتن به معصوم؛ فقيه ، حاكم مردم است .

 نصب فقها نظريه ولايت فقيه اختصاص به زمان غيبت ندارد،  بلكه در زمان حضور اگر دسترسي به معصوم ممكن نباشد[2] اين نظريه بايد اجرا گردد. پس مشخص شد كه ولايت فقيه همان ولايت رسول الله (ص) و حضرت امير المو منين (ع) است .

 البته در حد و مرز این ولایت اختلافاتي وجود دارد؛ عده اي ولايت فقيه را به صورت  مقيده پذیرفته اند و عده اي به صورت مطلقه قبول كرده اند. منظور از ولايت مطلقه يعني اينكه در زمان غيبت معصوم هر اختياراتي را كه معصوم دارد او نيز دارد.

مخالفان، ولايت مطلقه  را مطلبي نو ظهور مي دانند  در حالي كه برخي بزرگان  از فقهاي شيعه در باب ولايت مطلقه ادعا ي اجماع كرده اند كه در اين مورد به كلام سه تن ازفقهای بزرگ  اشاره مي كنيم :

محقق كركي از فقهاي بزرگ شيعه در سده دهم نيابت  مطلقه فقیه (جامع الشرايط)  از معصوم را اجماعي دانسته ونبودن چنين ولايتي را مايه معطل ماندن امور شيعيان قلمداد كرده است [3].

فقيه بزرگ ، محمد حسن نجفي صاحب كتاب متقن وكتاب عظيم جواهر الكلام در بحث امر به معروف اين مطلب را نزد علماي شيعه مسلم مي داند  وانكار آن را مايه تعطيلي بسياري از امور شيعيان دانسته و ترديد در ولايت مطلقه را ناشي از نچشيدن طعم فقه  ونفهميدن رموز كلام معصومان         مي داند[4].

فقيه متبحر حاج آقا رضا همداني در مورد مسلم بودن نيابت فقيه عادل از معصوم چنين مي گويد:

 اشكال وترديد در ولايت مطلقه از معصوم (در حال غيبت )، روا نيست.[5]

همچنین شيخ مفيد ( م413ق) از اكابر فقهاي شيعه در جواب كساني كه مي گويند : در زمان غيبت اقامه حدود الهي بر كسي لازم نيست چنين مي گويد : اقامه ي حدود شأن حاكم و والي اسلامي است  نه شأن قاضي[6] .

 همچنين فقيه بزرگ ابن ادريس حلي (م598) و محقق كركي و شيخ حسن كاشف الغطاء ( م 1222ق) به ولايت مطلقه فقيه تصريح كرده اند .[7]

هر چند مسئله ولايت مطلقه فقیه ريشه تاريخي در تاريخ فقه شيعه دارد اما فشارهاي سياسي كه شيعه به سبب مخالفت با حكومت هاي جور با آن موا جه بود مجال بحث هاي مستقل را در زمينه ي فقه سياسي منتفي كرده بود. از اين رو فقهاي گذشته به طور جداگانه در باب حاكم وحيطه اختيارات وليِ امر وديگر مباحث مربوط به فقه سياسي به بحث نمي پرداختند . بحث مستقل در باب ولايت فقيه به دو قرن اخير بر مي گردد كه نخستين بار مرحوم ملا احمد نراقي باب مستقلي در بحث ولايت فقيه وادله آن در كتاب خود اختصاص داد.

دهقان ـ پایه دو